Rys historyczny
Hajnówka powstała w uroczysku Hajnowszczyzna, wokół osady strażnika leśnego – Straż Hajnowska (jedna z 13 straży leśnej w Puszczy Białowieskiej) w XVIII w. Osada była położona przy granicy Litwy i Korony, przebiegającej zachodnim skrajem Puszczy Białowieskiej nad rzeczką Leśna prawa (dopływ Bugu).
Na początku miejscowość była małą osadą, skupiająca kilku mieszkańców byłych strażników. Rozwój Hajnówki przypada na przełomie XIX / XX w, kiedy to osada stała się węzłem komunikacyjnym kolejowo-drogowym. Wybudowano drogi kolejowe Bielsk Podlaski – Białowieża oraz Siedlce - Czeremcha – Bołogoje. Na początku XX w. Dla eksploatacji Puszczy Białowieskiej wybudowano też sieć kolejek leśnych, powstała fabryka chemicznej przeróbki drewna i duży tartak. W tym czasie wzrosło zapotrzebowanie na robotników i to spowodowało w krótkim czasie napływ ludzi z różnych stron i różnej narodowości. Przyjeżdżali Polacy, Białorusini, Ukraińcy, Żydzi, Niemcy.
W roku 1935 osada liczyła 10 tys. mieszkańców, a w 1939 20 tys. II wojna światowa zahamowała rozwój osady, zaraz po wojnie w Hajnówce pozostało 6 tys. Mieszkańców.
Obecnie miasto liczy 25 tys. mieszkańców.
Powołanie zboru w Hajnówce (1927)
Panu upodobało się powołać swój zbór w tej pięknej miejscowości . Powstał on z małego ziarenka Słowa Bożego, które zostało rzucone na glebę serca młodego człowieka Grzegorza Łuszczaka, który przybył do Hajnówki pod koniec 1925 r. W poszukiwaniu pracy i został zatrudniony przy wyrobie klepki i podkładów kolejowych . Niedaleko Hajnówki, w małej wiosce Zanowiny spotykał się z ludźmi wierzącymi w Boga, którzy wyznawali Jezusa Chrystusa swoim Panem i Zbawicielem oraz prowadzili życie według zasad Ewangelii Chrystusowej. Jeden z nich, brat Teodozy Lewczuk, świadczył mu o wielkiej miłości, Bożej objawionej w Jezusie Chrystusie, czytając Ew. Jana 3,16. Powiedział mu, że jego też Bóg miłuje i chce go zbawić. Krótko wyjaśnił też, co ma uczynić, aby stać się dzieckiem Bożym.
Duch Święty działał i przekonywał młodego człowieka o tym, że jest grzesznikiem i potrzebuje zbawienia od Boga. Grzegorz Łaszczak postanowił zerwać z przeszłością i zaczął odtąd czytać Słowo Boze i ono przemówiło do niego tak, że po niedługim czasie przyjął chrzest wiary 12.09.1926r. w Wysokiem Litewskim k. Brześcia. Czując powołanie do głoszenia Ewangelii, w marcu 1927 r. powrócił do Hajnówki i zaczął ją zwiastować swoim sąsiadom.. Bóg pobłogosławił to świadectwo tak, że po tygodniu pięć zainteresowanych osób postanowiło pójść w niedzielę na nabożeństwo do Zanowin (20 km od Hajnówki). Byli to: Franciszek Kur, Maksym Biełorusow, Antoni Jędras, Anastazja Owerczuk, Maria Stasinkiewicz . Późnym wieczorem z wielką radością powrócili do Hajnówki. Odtąd codziennie zbierali się po domach na modlitwę i czytanie Słowa Bożego. Jeszcze w marcu 1927 r. złożyli podanie do Starostwa Powiatowego w Bielsku Podlaskim o pozwolenie na przeprowadzanie stałych nabożeństw w Hajnówce w domu p. Drapały przy ul. Warszawskiej (Kozki Skok), gdzie też mieszkał Br. Łuszczak. W końcu marca odbyło się pierwsze nabożeństwo, na które przybyła młodzież z Zanowin i Białowieży. Mały domek był wypełniony po brzegi. Dzień ten przyjęto za powitanie Zboru Pańskiego W Hajnówce. Tak to się zaczęło z tego małego ziarenka, które upadło na dobrą glebę, a Pan pobłogosławił i dał wzrost oraz obfity plon.
Rozwój zboru w latach 1927 – 1945
Począwszy od marca 1927r. Nabożeństwa odbywały się w każdą niedzielę rano i wieczorem, w tygodniu w środy i piątki wieczorem .Przewodniczącym zboru został Grzegorz Łuszczak.
W pierwszych miesiącach Słowo Boże wywołało wielkie poruszenie wśród mieszkańców Hajnówki, wiele osób nawróciło się do Pana i przyjęło Jezusa Chrystusa swoim osobistym Zbawicielem. Jeszcze w 1927r. odbył się pierwszy chrzest wiary i 14 osób Pan przydał do zboru. W następnym roku 1928 był kolejny chrzest w Białowieży na Zielone Święta i w zborze było już ponad 20 osób. Zbór wzrastał w łasce Bożej i poznaniu Słowa Bożego. Duch Święty działał wśród mieszkańców Hajnówki i poruszał ich serca, było dużo sympatyków i zainteresowanych Ewangelią, zapowiadało się wielkie przebudzenie. Ale oto stało się coś nie oczekiwanego.
Tak relacjonował Prezb. Jan Mackiewicz na 50-leciu zboru ten moment ż w życiu zboru:
- książę tego świata szatan pozazdrościł zborowi dynamicznego rozwoju i zaczął działać.
Pod koniec roku 1928 stało się coś podobnego do wydarzeń w pierwszych zborach w chrześcijańskich w Galicji (Dz. A. 15,1). Pewni ludzie przyszli i zaczęli inaczej nauczać, zaczęli poddawać w wątpliwość wiarę w zbawienie młodego zboru, jakoby do zbawienia jeszcze czegoś brakowało. Na skutek tego nauczania, kilka osób wówczas odeszło od zboru, a później odszedł nawet sam Łuszczak.
Wiele osób zainteresowanych zgorszyło się i przestało chodzić na nabożeństwa. Nie opuścił jednak zboru Ten, który go zrodził ze swojego Ducha i Słowa, pozostała grupa wiernych skupiła się wokół swojego Pana, a także bliżej siebie, i nie dała się wyprzeć ze swojego stanowiska.
Na przewodniczącego Bóg powołał młodego, ale szczerze oddanego Panu brata Mikołaja Sylwesiuka, a ze Szkoły Biblijnej w Łodzi przybył Br. Cyryl Iwanow i rozpoczął służbę jako kaznodzieja zboru i okręgu. Zbór szybko otrząsnął się z tych przeżyć i doświadczeń, a Pan znowu dodawał zbawionych . Zbór składał się przeważnie z młodych ludzi, śpiewał chór zborowy, działała młodzież i Szkółka Niedzielna. Nabożeństwa odbywały się w domach prywatnych. W roku 1933 braterstwo Melcerowie udostępniło dla zboru swój nowy dom, w którym przez dłuższy czas odbywały się nabożeństwa zborowe (około 12 lat). Kiedy zbór wzrósł liczebnie i dom stawał się ciasny, zaczęto rozważać możliwość budowy domu modlitwy. I znowu na spotkanie życzeniu zboru wyszedł Br. Melcer, udostępniając działkę budowlaną nad rzeczką Leśna (tutaj gdzie zbór teraz się znajduje). Zaczęto gromadzić środki i materiały budowlane na budowę drewnianego domu modlitwy.
Latem 1939r. przystąpiono do budowy, zrobiono już fundamenty, ale praca zostaje wstrzymana prze wybuch wojny. Materiały zostały porozbierane przez ludność na opał, a na fundamentach armia sowiecka wybudowała warsztat naprawczy. W roku 1941 budynek został przejęty przez Niemców i utworzono w nim mleczarnię. Po zakończeniu wojny nadal znajdowała się w nim mleczarnia aż do roku 1962. W roku 1945 zborowi przydzielono budynek zastępczy (dom rabina) na ul. Polnej (dzisiejsza Grunwaldzka) i tam odbywały się nabożeństwa aż do roku 1962.
Okres wojenny był trudnym okresem dla zboru, wyjechali kaznodziejowie:
najpierw Iwanow w 1937 r. a później Sylwesiuk w 1940r., a także wielu zborowników, ale pomino tego zbór ciągle trwał w modlitwie i społeczności na regularnych nabożeństwach w domu Br. Melcerów, później w domu Br.Sawickich, a następnie w przydzielonym domu na ul.Polnej. Pan błogosławił zborowi i ten czas, było wiele nawróceń i odbywały się chrzty wiary: w Narwi 9.09.1942 r. i 13.06.1943 r., w Narewce 1.07.1945 r. Wielu wierzących, którzy wtedy zostali ochrzczeni są członkami zboru do dnia dzisiejszego i ze wzruszeniem wspominają te chwile. W tym czasie przewodniczącymi zboru był Br.G.Ziemcow, a zborowi pomagali bracia z sąsiednich zborów: Br. Dziekuć Malej, Michał Popko, jan mackiewicz i inni.
Zbór w latach 1945 – 1997
Ostatnie 50 lat istnienia zboru to najnowsza historia i dzieje tego okresu sięgają lat obecnych, dzisiejszy jubileusz zamyka ten okres. Jak wszystkim wiadomo, kraj nasz w ostatniej wojnie poniósł dotkliwe straty. W Hajnówce zostały zniszczone zakłady pracy i domy, trzeba było je odbudowywać. Ludzie z entuzjazmem przystąpili do odbudowy, każdy też starał się w tych trudnych czasach zabezpieczyć byt dla swojej rodziny, jakiś kąt na przetrwanie. Okazywano sobie wiele życzliwości, szacunku i wzajemnej pomocy.
Zbór z entuzjazmem i gorliwością kontynuował też dzieło misyjne, były organizowane ewangelizacje i spotkania międzyzborowe, utrzymywano ścisłe kontakty z sąsiednimi zborami w Białowieży, Narewce, Narwi, Bielsku Podlaskim, Białymstoku. I choć komunikacja nie była jeszcze rozwinięta, to zborownicy tak znaczne odległości pokonywali pieszo lub rowerami. Częste odwiedziny dodawały otuchy i nadzieję w kroczeniu za Panem, i zawsze z tęsknotą oczekiwano następnego spotkania. Często były organizowane zjazdy duchowo – budujące, które były potrzebne wierzącym dla wzmocnienia ich sił duchowych, i pokrzepienia ich wiary. Dom na Polnej był o wiele za mały na potrzeby zboru, zbór cały czas modlił się i czynił starania o odzyskanie własnego budynku po mleczarni lub nabycie innego.
Pan Bóg dopomógł odzyskać ten budynek w 1961r. Zbór to przyjął z wielką radością i wdzięcznością. Natychmiast przystąpiono do odbudowy adaptacji budynku na potrzeby zboru, ponieważ był on w znacznym stopniu zdewastowany i potrzebował kapitalnego remontu. W przebudowę domu zborownicy włożyli wiele wysiłku i pracy, ale czynili to z radością i oddaniem. Z pomocą przyszły też inne sąsiednie zbory. Prace budowlane nadzorował kaznodzieja zboru Leon Ditrych oraz Prezb. Jan Mackiewicz. Uroczystego otwarcia dokonano 9.12.1962r. z udziałem przedstawicieli Rady Naczelnej Kościoła, przełożonych i zborowników naszego okręgu. Obecni byli Prezb. A. Kiercun, Prezb. M. Odłyżko, Prezb. P. Dajludzionek, Prezb. M. Popko.
W tym dniu odbył się również chrzest wiary, podczas którego kilka osób zawarło przymierze z Pnem. Dom stał się błogosławieństwem dla zboru i okręgu, ponieważ było tutaj baptysterium i mogły się odbywać chrzty. Od roku 1962 do roku 1990 było 25 chrztów i ochrzczono około 140 osób, w ostatnim roku 1990 były dwa chrzty: 22.IV i 2.XII .
W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych nastąpiła pewna stabilizacja rozwoju zboru, odbywały się ewangelizacje, były chrzty, ale zbór liczebnie nie wrastał. Było to spowodowane odpływem młodzieży, do szkół średnich i wyższych do innych miast, która często tam pozostawała nie wracając do Hajnówki, a zasilając inne zbory. Wiele osób wyjechało
Przełomowym rokiem dla zboru był rok 1975, kiedy to do Hajnówki powróciło kilku młodych ludzi i podjęło pracę, a też czynnie włączyło się do pracy w zborze. Do nich dołączyli inni i już było kilka młodych małżeństw. Rodziły się dzieci i po niedługim okresie w zborze zebrała się dość liczna gromadka dzieci, Szkółka Niedzielna skupiająca dzieci zborowników i sympatyków liczyła 48 dzieci. Obecny budynek zborowy był już ciasny i brakowało pomieszczeń, zaczęto rozmyślać nad rozbudową domu zborowego. Pan i tym razem okazał swoją pomoc i to w cudowny sposób, ponieważ urzeczywistnił to, co przerastało nasze możliwości. W roku 1983 została sporządzona dokumentacja nowego budynku i wystąpiono do władz o pozwolenie na budowę. W 1986 otrzymaliśmy pozwolenie i przystąpiliśmy do budowy. Był to bardzo trudny okres na prowadzenie przy ogólnym braku wszelkich materiałów budowlanych w naszym kraju.
Wszyscy zborownicy, nawet ci najstarsi, ofiarnie pracowali przy budowie nowego domu. Budowa została zakończona już w roku 1990.Nabożeństwa odbywały się w podpiwniczeniu, a tymczasem trwały prace wykończeniowe. 15.09.1991r. dokonano otwarcia, na uroczystości byli przedstawiciele Rady Kościoła, Burmistrz Miasta, Kierownik Urzędu rejonowego, przedstawiciele innych kościołów oraz licznie przybyli goście z sąsiednich zborów. Pan zaczął obicie błogosławić w postaci dodawania nowych zbawionych ludzi. W przeciągu tych kilku lat od otwarcia domu zborowego, odbywały się co rok chrzty, największy w 1993r., kiedy zostało ochrzczonych 14 osób, a w ciągu 7 lat Pan przydał do zborowi w Hajnówce ponad 30 osób.
Od chwili powstania zboru Pan powoływał przewodniczących i kaznodziejów, a było ich wielu, jeden usługiwał dłużej a inny krócej, ale każdy wnosił to, co miał najlepszego i to, co było potrzebne zborowi.
Przewodniczącymi zboru byli:
1. Grzegorz Łuszczak 1927-1928
2. Mikołaj Sylwesiuk 1928-1940
3. Grzegorz Ziemcow 1941-1945
4. Aleksander Sładkiewicz 1945(od stycznia do lipca)
5. Grzegorz Suchodoła 1945-1948
6. Daniel Melcer 1949
7. Agafon Tomaszuk 1955-1960; 1965-1967; 1977-1978
Pastorzy:
1. Cyryl Iwanow 1928-1937
2. Piotr Żachanowicz 1950-1955
3. Leon Ditrich 1961-1963
4. Aleksander Kircun 1963-1965
5. Włodzimierz Barna 1969-1973
6. Zbigniew Dąbrowski 1973-1977
8. Janusz Zwierzchowski 1979-1983
9.Jan Mroczek 1983-1998
10. Jerzy Szachiewicz 1999- do chwili obecnej
